Czy w roku 2026 możliwe jest przywrócenie terminu do zgłoszenia spadku lub darowizny, tak by nie zapłacić podatku?
10/02/2026
Rok 2026 przynosi jedną z istotniejszych zmian w obszarze podatku od spadków i darowizn ostatnich lat. Dotyczy ona problemu, który w praktyce pojawiał się wyjątkowo często: podatnik z kręgu najbliższej rodziny spełniał materialne przesłanki zwolnienia, lecz z powodu formalnego uchybienia tracił prawo do całkowitego zwolnienia. W efekcie nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu, mimo że intencją ustawodawcy było preferencyjne traktowanie członków najbliższej rodziny. Obecnie przywrócenie terminu zgłoszenia spadku 2026 staje się realnym instrumentem ochrony podatników.
Poniżej przedstawiono kompleksową analizę: kiedy powstaje obowiązek podatkowy, dlaczego termin był traktowany jako terminem prawa materialnego, na czym polega przywrócenie terminu oraz jakie skutki procesowe wywołuje przypadek przywrócenia terminu.
Dlaczego termin był dotychczas tak restrykcyjny?
Zwolnienia przewidziane w ustawy o podatku od spadków i darowizn dla najbliższych członków rodziny (tzw. „grupa zerowa” mieszcząca się w obrębie I grupy podatkowej) od lat obwarowane są warunkiem formalnym: złożenia zgłoszenia. Warunkiem zwolnienia jest bowiem to, aby podatnicy zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy.
Termin ten był uznawany za terminem prawa materialnego. Jego przekroczenie powoduje utratę prawa do zwolnienia podatkowego, a więc przekroczenie powoduje utratę prawa do preferencji, nawet gdy podatnik działał bez swojej winy. Organy podatkowe i sądy administracyjne konsekwentnie wskazywały, że ordynacja podatkowa nie pozwalała na przywrócenie takiego terminu, skoro przepis szczególny nie przewidywał takiej możliwości.
Skutek? W przypadku niespełnienia warunków formalnych nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Pojawiał się podatek od spadków, obowiązek złożenie zeznania podatkowego, a następnie zapłaty podatku – mimo że chodziło o transfer majątku w obrębie najbliższej rodziny.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy a kiedy biegnie termin?
Kluczowe znaczenie ma moment powstania obowiązku podatkowego, ponieważ od niego liczy się termin na złożenia zgłoszenia.
W sprawach dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą przyjęcia spadku, ale dla celów formalnych termin liczony jest od dnia uprawomocnienia orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. W obrocie międzynarodowym znaczenie ma także dzień wydania europejskiego poświadczenia spadkowego – dokumentu potwierdzającego prawa do spadku na terytorium rzeczypospolitej polskiej i w innych państwach UE.
W praktyce moment powstania obowiązku podatkowego bywa trudny do uchwycenia dla laika. Spadkobierca koncentruje się na sprawach majątkowych, postanowienia sądu, czynnościach notarialnych, a nie na rygorach formalnych prawa podatkowego. Tymczasem już od dnia powstania obowiązku podatkowego biegnie sześciomiesięczny termin, którego niedochowanie oznaczało utratę zwolnienia.
Zakres zwolnienia – nabycie spadku, akt poświadczenia dziedziczenia, przypadek darowizny – kto i co obejmuje?
Zwolnienia dotyczą nabycia w drodze dziedziczenia, darowizny pieniężnej i niepieniężnej, a także nabycia tytułem zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa. Obejmują własności rzeczy lub praw majątkowych, a więc zarówno nieruchomości, jak i środki pieniężne, udziały, wierzytelności czy inne prawa majątkowe.
W przypadku darowizny środków pieniężnych warunkiem zwolnienia jest dodatkowo udokumentowanie otrzymania środków – otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo kredytowej albo przekazem pocztowym. Brak dokumentacji oznacza opodatkowanie.
Nowość: art. 4c – przywrócenie terminu zgłoszenia spadku 2026
Przełomem jest wprowadzenie regulacji przewidującej przywrócenie terminu do złożenia zgłoszenia. Odpowiada ona na wieloletnie postulaty doktryny i praktyki.
Art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi, iż terminy określone w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1 (a zatem te dotyczące zwolnienia od podatku) przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Do przywrócenia terminu stosuje się odpowiednio przepisy art. 162 § 2 i 3 oraz art. 163 § 1 i3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.5)).
W przypadku przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1, w wyniku wniesienia do sądu administracyjnego skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, organ podatkowy uchyla decyzję w sprawie podatku od spadków i darowizn, o ile ją wydał, oraz umarza postępowanie podatkowe.
Kiedy możliwe jest przywrócenie terminu?
Warunkiem jest wniosek podatnika oraz wykazanie, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Nie wystarczy samo spóźnienie – konieczne jest uprawdopodobnienie braku zawinienia.
Typowe sytuacje:
– ciężka choroba, hospitalizacja,
– brak wiedzy o nabyciu spadku (np. późniejsze ustalenie kręgu spadkobierców),
– zdarzenia losowe uniemożliwiające dokonanie czynności.
Nie będzie wystarczające zwykłe przeoczenie czy brak znajomości przepisów. Organ podatkowy bada okoliczności indywidualnie.
Procedura – jak działa wniosek o przywrócenie terminu do całkowitego zwolnienia?
Przywrócenie terminu należy wnieść do właściwego urzędu skarbowego wraz z równoczesnym dokonaniem czynności, czyli złożeniem zgłoszenia. Wniosek podatnika powinien szczegółowo opisywać, dlaczego niezachowanie terminu nastąpiło bez jego winy.
Jeżeli organ podatkowy odmówi, podatnik może wnieść do sądu administracyjnego skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. W przypadku przywrócenia terminu na etapie sądowym decyzja wymiarowa w sprawie podatku zostanie uchylona, a postępowanie podatkowe umorzone.
Skutki dla podatku od spadków.
Skuteczne przywrócenie terminu oznacza zachowanie prawa do zwolnienia podatkowego. Nie powstaje obowiązek zapłaty podatku, mimo pierwotnego przekroczenia terminu. W przeciwnym razie podatnik musi liczyć się nie tylko z podatkiem od spadków.
Szczególny przypadek – przedsiębiorstwo
Istotne znaczenie ma również zapis windykacyjny własności przedsiębiorstwa. Zwolnienie obejmuje nabycie przedsiębiorstwa osoby fizycznej pod warunkiem prowadzenia go przez 2 lata. Termin zgłoszenia także może podlegać przywróceniu.
Podsumowanie
Tak – w 2026 r. przywrócenie terminu zgłoszenia spadku 2026 jest możliwe. To zasadnicza zmiana jakościowa. Termin, który dotąd miał charakter bezwzględny, może zostać reaktywowany, jeśli uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Daje to realną szansę zachowania całkowitego zwolnienia dla najbliższej rodziny, zarówno przy nabyciu spadku, jak i w przypadku darowizny.
Nie oznacza to jednak automatyzmu. Każdy przypadek wymaga starannego udokumentowania. Nadal kluczowe jest szybkie działanie – zarówno przy stwierdzeniu nabycia spadku, akcie poświadczenia dziedziczenia, wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego, jak i przy darowiźnie pieniężnej przekazywanej na rachunek płatniczy nabywcy.
Nowe przepisy nie znoszą obowiązków, lecz wprowadzają mechanizm bezpieczeństwa tam, gdzie wcześniej dominował czysty formalizm.
Skontaktuj się z nami
Doradca biznesowy skontaktuje się z Tobą
i wspólnie ustalimy czy i jak możemy Ci pomóc?
Pracujemy od poniedziałku do piątku
w godzinach od 9:00 do 17:00
Wypełnij formularz
Więcej z naszego bloga
