Fundacja rodzinna a optymalizacja – moda czy faktyczna tarcza podatkowa?

25/07/2025

Fundacja rodzinna, wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą o fundacji rodzinnej, od początku wzbudzała duże zainteresowanie wśród przedsiębiorców, doradców podatkowych i planistów sukcesyjnych.

Szybko jednak okazało się, że rozwiązanie to może być również niezwykle atrakcyjne z punktu widzenia optymalizacji podatkowej. Pojawiły się liczne analizy i komentarze sugerujące, że fundacja rodzinna może pełnić rolę swego rodzaju tarczy podatkowej. Ale czy mamy tu do czynienia z realnym narzędziem do efektywnego zarządzania majątkiem, czy jedynie z modą, która z czasem straci na znaczeniu? Problematyczne okazały się też kwestie dotyczące zbywania papierów wartościowych i instrumentów pochodnych o podobnym charakterze.

Podstawy przy ustanowieniu fundacji rodzinnej

U podstaw przy ustanowieniu fundacji rodzinnej leży idea zabezpieczenia majątku i utrzymania go w rękach rodziny. Fundator, czyli osoba zakładająca fundację, musi jasno określić jej cel w statucie, który stanowi dokument o kluczowym znaczeniu – nie tylko formalnym, ale i strategicznym.

Fundacja funkcjonuje jak rodzinny „skarbiec”, do którego wnosi się mienie o wartości nie mniejszej niż 100 000 zł (według ustawy o fundacji rodzinnej). Tak zgromadzony majątek służy realizacji celów fundatora, najczęściej obejmujących zabezpieczenie rodziny i kontynuację działalności firmy.

Fundacja może kontynuować działalność gospodarczą w ograniczonym zakresie, ale przede wszystkim zarządza zgromadzonym majątkiem.

Masz pytania?

Doradca podatkowy jest do Twojej dyspozycji.

Korzyści podatkowe związane z działalnością fundacji rodzinnej

Jednym z głównych powodów, dla których fundacje rodzinne zyskały popularność, są preferencje podatkowe związane z przekazywaniem zysków i majątku związane z działa

Świadczenia na rzecz beneficjentów a PIT

Podstawowa zasada mówi, że w przypadku realizacji świadczeń (rzeczowych lub pieniężnych) przez fundację rodzinną na rzecz beneficjentów, konsekwencje podatkowe zależą od stopnia pokrewieństwa beneficjenta względem fundatora. Jeśli beneficjentem jest osoba należąca do tzw. grupy „zerowej” – czyli małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym lub macocha – świadczenia te są całkowicie zwolnione z podatku PIT. Oznacza to, że osoba taka nie płaci podatku dochodowego z tytułu otrzymania środków z fundacji.

Dla osób należących do pierwszej grupy podatkowej (np. zięć, synowa, teściowie), świadczenie jest opodatkowane PIT w wysokości 10%. W przypadku dalszych krewnych lub osób niespokrewnionych podatek PIT od świadczenia wynosi 15%. Dochód taki kwalifikowany jest jako dochód z innych źródeł i podlega zryczałtowanemu opodatkowaniu – nie łączy się z innymi dochodami podatnika i nie ma możliwości odliczenia kosztów uzyskania przychodu.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej – podatek CIT

Niezależnie od opodatkowania po stronie beneficjenta, każda wypłata świadczenia (benefitu) przez fundację rodzinną rodzi obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT). Stawka tego podatku wynosi 15%. Przykładowo, jeśli fundacja wypłaca beneficjentowi 1 milion złotych, obowiązek podatkowy fundacji wynosi 150 000 zł – tę kwotę należy odprowadzić do urzędu skarbowego.

Działalność zgodna z art. 5 ustawy – zwolnienie z CIT

Art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej określa katalog działalności, które fundacja może prowadzić bez utraty prawa do zwolnienia z opodatkowania CIT.

Działalność poza art. 5 – stawka CIT 25%

Jeśli fundacja prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza wskazane w art. 5 ustawy zakresy, wówczas dochód z tej działalności podlega opodatkowaniu CIT w wysokości 25%. Należy pamiętać, że fundacja nie może korzystać z ulg podatkowych ani odliczeń od podstawy opodatkowania, o których mowa w art. 17 ustawy o CIT (np. na cele statutowe).

Podatek od nieruchomości komercyjnych

Fundacja rodzinna jest również podatnikiem podatku od przychodów z budynków, tzw. minimalnego podatku od nieruchomości komercyjnych. Jeżeli wartość początkowa budynków będących w posiadaniu fundacji i oddanych w najem lub dzierżawę przekracza 10 milionów złotych, obowiązuje stawka 0,035% miesięcznie (0,42% rocznie) od nadwyżki ponad tę wartość.

Fundacja jako wehikuł do sukcesji i zabezpieczenia majątku przy utworzeniu fundacji rodzinnej

Poza kwestiami podatkowymi przy utworzeniu fundacji rodzinnej znaczenie mają też praktyczne walory związane z długofalowym planowaniem majątkowym. Pozwala na oddzielenie majątku przedsiębiorcy od majątku rodzinnego, ograniczenie ryzyk związanych z rozwodami, podziałami majątku czy roszczeniami spadkowymi.

Można uznać ją za formę prawnego „opakowania” rodzinnych aktywów, która jednocześnie oferuje wysoką elastyczność w zakresie określania zasad zarządzania, wypłat i uczestnictwa poszczególnych członków rodziny.

Obniż zobowiązania podatkowe swojej firmy!

Nie trać środków na zbyt wysokie podatki.

Moda czy trwałe narzędzie planowania?

Choć początkowe zainteresowanie fundacją rodzinną miało niewątpliwie charakter „mody” – wielu przedsiębiorców decydowało się na jej utworzenie bez dogłębnej analizy, jedynie na fali popularności – z czasem rynek zaczął dojrzewać.

Obecnie coraz częściej spotykamy się z podejściem strategicznym, w którym fundacja rodzinna staje się elementem długoterminowego planowania sukcesji i zarządzania majątkiem.

Eksperci podkreślają, że nie jest to narzędzie dla każdego – wymaga odpowiedniego wolumenu majątku, przemyślanego statutu i dobrze dobranych beneficjentów. W przeciwnym razie, zamiast upraszczać strukturę majątkową, może ją dodatkowo skomplikować.

Ryzyka i ograniczenia

Pomimo atrakcyjnych aspektów, fundacja rodzinna nie jest pozbawiona wad. Do największych ryzyk należy niepewność interpretacyjna – organy podatkowe dopiero zaczynają wydawać pierwsze interpretacje i budować praktykę stosowania nowej instytucji.

Ponadto fundacja rodzinna wymaga bieżącej obsługi prawno-księgowej, prowadzenia ewidencji wypłat, sporządzania sprawozdań, a w niektórych przypadkach także audytu. Należy również pamiętać, że raz wniesionego majątku nie można swobodnie wycofać – fundacja nie działa jak rachunek bankowy, z którego właściciel może w dowolnej chwili wypłacić środki.

Zalety fundacji rodzinnej

Największą wartością fundacji rodzinnej jest jej zdolność do zachowania integralności majątku i zapewnienia ciągłości firmy rodzinnej. W przeciwieństwie do klasycznego dziedziczenia, które prowadzi do rozdrobnienia udziałów i potencjalnych konfliktów spadkobierców, fundacja pozwala zatrzymać kontrolę nad przedsiębiorstwem w jednym podmiocie.

Fundator ma też możliwość szczegółowego określenia zasad wypłaty świadczeń, np. uzależnienia ich od wieku beneficjenta, osiągnięcia konkretnych celów edukacyjnych czy zawodowych, a nawet unikania określonych ryzyk (np. uzależnień).

Fundacja rodzinna może również pełnić funkcję korzystną podatkowo – wypłaty dla najbliższych członków rodziny są objęte preferencyjnym opodatkowaniem, a sama fundacja nie płaci bieżącego CIT od zysków kapitałowych czy dywidend, dopóki nie wypłaci świadczeń beneficjentom.

Fundacja rodzinna w praktyce – co trzeba wiedzieć przed jej założeniem?

Założenie fundacji rodzinnej to proces, który wymaga starannego przygotowania. Po pierwsze, niezbędne jest ustalenie celu fundacji, a także wskazanie beneficjentów – osób lub podmiotów, na rzecz których fundacja ma działać.

Kolejnym krokiem jest przygotowanie statutu – dokumentu, który reguluje wszystkie kluczowe kwestie związane z funkcjonowaniem fundacji.

Statut musi być sporządzony w formie aktu notarialnego. Fundator powinien także powołać organy fundacji, w tym zarząd i ewentualnie radę nadzorczą, określić zasady zarządzania majątkiem oraz sposób podejmowania decyzji.

Rejestracji fundacji dokonuje Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, który prowadzi specjalny rejestr fundacji rodzinnych.

Masz pytania?

Doradca podatkowy jest do Twojej dyspozycji.

Wady fundacji rodzinnej

Pomimo licznych korzyści, fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem dla każdego. Przede wszystkim, jej założenie i utrzymanie wiąże się z kosztami organizacyjnymi i operacyjnymi, a także koniecznością prowadzenia szczegółowej dokumentacji.

Dla niektórych firm przeszkodą może być też wymóg „zamrożenia” majątku – środki wniesione do fundacji nie podlegają zwrotowi w każdej chwili, co może być problematyczne w sytuacji nagłej potrzeby finansowej.

Dodatkowym utrudnieniem może być również skomplikowany proces przygotowania dokumentów oraz brak doświadczenia z tego typu instytucją wśród części doradców.

Fundacja może również prowadzić do sporów rodzinnych, zwłaszcza gdy beneficjenci nie są zgodni co do zasad korzystania z majątku lub nie spełniają warunków ustanowionych przez fundatora. Źle zaprojektowana struktura fundacji może stać się źródłem napięć i rozczarowań, zamiast stabilizować relacje i majątek.

Wyzwania praktyczne: rejestracja i obsługa fundacji

Jednym z głównych problemów, z jakimi muszą mierzyć się osoby zakładające fundacje rodzinne, jest funkcjonowanie Rejestru Fundacji Rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Przy dużym zainteresowaniu fundacjami rodzinnymi okazało się, że brak elektronicznego rejestru stanowi poważną barierę dla sprawnej obsługi tych podmiotów.

Proces rejestracyjny może trwać wiele miesięcy, a uzyskanie odpisu z rejestru lub zarejestrowanie zmian w fundacji zajmuje nawet pół roku. Taka sytuacja nie tylko zniechęca przedsiębiorców, ale także utrudnia codzienne funkcjonowanie fundacji w obrocie gospodarczym, zwłaszcza w kontaktach z bankami i kontrahentami.

Eksperci wskazują, że jednym z pilniejszych działań legislacyjnych powinna być cyfryzacja rejestru fundacji oraz rozszerzenie kompetencji sądów rejestrowych, co pozwoliłoby na sprawniejszą obsługę napływających wniosków.

Pomoc czy przeszkoda? Wnioski praktyczne

Fundacja rodzinna to innowacyjne narzędzie prawne, które – odpowiednio zaplanowane – może stanowić realne wsparcie w zarządzaniu majątkiem i sukcesji przedsiębiorstwa. Sprawdza się szczególnie w przypadku firm rodzinnych o ugruntowanej pozycji, które chcą zagwarantować płynne przekazanie majątku i zachować ciągłość działania firmy.

Może być też korzystna podatkowo i organizacyjnie. Jednak jej skuteczność zależy od stopnia przygotowania, jasno zdefiniowanych celów i profesjonalnego wsparcia. Dla podmiotów o mniejszym majątku lub bez jasno określonej wizji fundacja może być zbyt kosztowna i skomplikowana.

Z tego względu warto każdorazowo poprzedzić decyzję analizą potrzeb, rozmową z rodziną i konsultacjami z ekspertami. Właściwe wdrożenie fundacji rodzinnej może być fundamentem sukcesji i zabezpieczenia interesów rodzinnych na pokolenia, pod warunkiem, że nie stanie się jedynie modą, ale świadomym wyborem opartym na realnych potrzebach.

Zmiany w opodatkowaniu na 2025 rok?

Jednym z tematów budzących szczególne zainteresowanie wśród przedsiębiorców i doradców w 2025 roku są możliwe zmiany w przepisach podatkowych regulujących fundacje rodzinne.

Choć zgodnie z pierwotnym założeniem fundacje te nie są narzędziem do prowadzenia działalności gospodarczej, to już w pierwszym roku obowiązywania ustawy pojawiło się ponad 200 indywidualnych interpretacji podatkowych, które dotyczyły różnorodnych kwestii zwią

Wielu doradców zaczęło promować fundację rodzinną jako sposób na optymalizację podatkową, a nawet jako wehikuł pozwalający prowadzić działalność z pominięciem typowych obciążeń fiskalnych. Takie podejście wzbudziło niepokój organów skarbowych, a w szczególności Ministerstwa Finansów, które zapowiedziało zmiany mające na celu uszczelnienie systemu podatkowego. Fundacja rodzinna umożliwia natomiast realizację innych celów.

Projekt nowelizacji na 2025 rok?

Choć nie przedstawiono dotąd oficjalnego projektu nowelizacji, to pojawiły się propozycje objęcia świadczeń dla beneficjentów daniną solidarnościową czy opodatkowania wkładów do fundacji – w szczególności nieruchomości.

Propozycje te spotkały się ze zdecydowaną krytyką środowisk przedsiębiorców oraz doradców, wskazujących na brak zrozumienia idei fundacji rodzinnej jako instrumentu sukcesyjnego, a nie mechanizmu unikania opodatkowania.

Na szczęście brak projektu zmian i trwający dialog z Ministerstwem dają nadzieję, że ewentualna nowelizacja będzie miała charakter doprecyzowujący, a nie restrykcyjny.

Warto w tym kontekście wskazać na postulaty dotyczące wyłączenia fundacji spod reżimu zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC) czy doprecyzowania zasad funkcjonowania fundacji posiadających udziały w transparentnych podatkowo spółkach zagranicznych.

Dobrze ukierunkowana reforma mogłaby więc nie tylko zapobiec nadużyciom, ale także zwiększyć efektywność i pewność prawa dla tych, którzy fundację traktują zgodnie z jej właściwym celem.

Problemy z rejestracją – wyzwania organizacyjne

Jednym z największych problemów praktycznych związanych z fundacjami rodzinnymi jest ich rejestracja w Rejestrze Fundacji Rodzinnych, prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Obecnie postępowania rejestrowe trwają miesiącami, a czas oczekiwania na wpis czy jakąkolwiek zmianę w danych fundacji potrafi przekroczyć pół roku.

Brak systemu elektronicznego, który umożliwiałby szybką rejestrację oraz łatwy dostęp do danych, stał się poważnym utrudnieniem zarówno dla fundatorów, jak i podmiotów współpracujących z fundacjami.

Będą zmiany?

Problemem jest nie tylko długość procedur, ale także brak bieżącego dostępu do informacji o statusie fundacji, jej reprezentantach czy strukturze zarządzania.

Propozycje zmian w zakresie funkcjonowania rejestru – w tym jego cyfryzacja – zostały złożone przez ekspertów i organizacje branżowe, które przekazał swoje postulaty Senatowi RP.

Niestety, mimo licznych apeli, w połowie 2025 roku nie widać jeszcze realnych perspektyw wdrożenia tych usprawnień. Trudno wyobrazić sobie sprawnie działający system fundacji rodzinnych bez rozwiązania tych podstawowych problemów technicznych i organizacyjnych.

Szanse na przyszłość – pozytywne prognozy dla fundacji rodzinnych

Pomimo trudności organizacyjnych i niepewności regulacyjnej, fundacje rodzinne cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem. W warunkach nasilającej się globalizacji, rosnącej konkurencji i zmian pokoleniowych, coraz więcej przedsiębiorców dostrzega wartość w budowaniu stabilnej struktury zarządzania majątkiem rodzinnym.

Fundacja pozwala nie tylko na uporządkowanie kwestii sukcesji, ale również na zachowanie kontroli nad firmą i wyznaczenie zasad wypłaty świadczeń, zgodnie z długoterminową strategią rodziny.

Co na 2026 rok?

W 2026 roku można spodziewać się dalszego wzrostu liczby fundacji rodzinnych, a także rozwoju dobrych praktyk w ich planowaniu i zarządzaniu. Coraz więcej przedsiębiorców korzysta z profesjonalnego doradztwa, co zwiększa jakość dokumentów założycielskich i skuteczność funkcjonowania tych podmiotów.

Można oczekiwać, że fundacja rodzinna stanie się standardowym elementem planowania sukcesji w firmach rodzinnych, podobnie jak ma to miejsce w wielu krajach Europy Zachodniej.

Podsumowanie – efektywna tarcza, ale nie dla każdego

Fundacja rodzinna może być skuteczną tarczą podatkową, ale wyłącznie w dobrze zaprojektowanej strukturze i przy odpowiednio dużej skali majątku.

Nie jest rozwiązaniem uniwersalnym ani prostym, jednak dla świadomych przedsiębiorców i rodzin dysponujących znacznym majątkiem – stanowi realne narzędzie optymalizacji podatkowej, zabezpieczenia majątku i planowania sukcesji.

Moda może minąć, ale dobrze skonstruowana fundacja rodzinna pozostanie trwałym elementem architektury rodzinnych finansów.

Fundacja rodzinna – wybór z potencjałem

Fundacja rodzinna w 2025 roku to nadal młoda, ale coraz bardziej dojrzała instytucja. Jej rola w systemie sukcesji i zarządzania majątkiem rodzinnym stale rośnie, a jej popularność świadczy o zapotrzebowaniu na narzędzia, które pozwalają firmom rodzinnym działać w sposób przewidywalny, zorganizowany i odporny na zmiany pokoleniowe.

Mimo że system wymaga jeszcze wielu usprawnień – zwłaszcza w zakresie rejestracji i interpretacji podatkowych – to fundacja rodzinna ma szansę stać się trwałym i silnym elementem krajobrazu gospodarczego w Polsce. Dla przedsiębiorców to czas na refleksję i działanie – planowanie sukcesji nie może być odkładane na ostatnią chwilę.

Chcesz omówić swoją sytuację z doradcą podatkowym? Wypełnij formularz poniżej – oddzwonimy do Ciebie.