Fundacja rodzinna – Co to jest i czy się opłaca?

25/02/2025

Fundacja rodzinna stanowi jedno z ciekawszych narzędzi wykorzystywanych w planowaniu sukcesji majątkowej. Choć jest to instrument, który pozwala na organizowanie przekazywania majątku pomiędzy członkami rodziny, wiąże się także z określonymi kwestiami podatkowymi, które należy starannie rozważyć. W dzisiejszym artykule omówione zostaną rodzaje działalności gospodarczej dopuszczalne i zabronione dla fundacji rodzinnej oraz zagadnienia związane z opodatkowaniem w kontekście członków rodziny.

Fundacje rodzinne i ich rola

Fundacje te w Polsce funkcjonują na podstawie ustawy o fundacji rodzinnej, która nakłada określone zasady dotyczące ich tworzenia, działania oraz likwidacji. W szczególności, fundacje rodzinne pełnią rolę w zarządzaniu majątkiem i ochronie interesów rodzinnych, prowadząc pełną księgowość zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. Mienie przekazane do fundacji ujmowane jest w księgach jako aktywa fundacji. Warto również pamiętać o konieczności wniesienia majątku statutowego, którego wysokość określa statut fundacji (minimum 100 tys. zł, zgodnie z przepisami).

W kontekście księgowości, niezwykle istotne staje się ustalenie zasad wyceny aktywów oraz wartości funduszu statutowego. Wycenie podlegają zarówno aktywa, jak i inwestycje fundacji. Wartością wymagającą uwagi są także zasady amortyzacji bilansowej, które pozwalają na odpowiednie rozliczenie mienia fundacji. Oprócz tego, szczególnego znaczenia nabierają zasady ewidencji wartości podatkowej mienia, które mają kluczowy wpływ na dalsze rozliczenia podatkowe fundacji.

Rodzaje działalności gospodarczej dozwolone i zabronione dla fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna, zgodnie z przepisami prawa, jest podmiotem, który może prowadzić działalność gospodarczą, jednakże w ściśle określonych granicach. Ustawa wprowadza zamknięty katalog dozwolonych rodzajów działalności gospodarczej, co oznacza, że fundacja rodzinna nie ma dowolności w zakresie wyboru form aktywności, a jej działania muszą mieścić się w przewidzianych granicach.

Fundacja rodzinna może sprzedawać swoje mienie, jednak w tym zakresie istnieją pewne ograniczenia, które dotyczą celów nabycia tego mienia. Przykładowo, fundacja może sprzedać nieruchomości lub inne aktywa, które przez dłuższy czas były w jej rękach i nie zostały nabyte z myślą o dalszej sprzedaży. Tego typu działalność pozwala fundacji na utrzymanie elastyczności w zarządzaniu majątkiem oraz dostosowywanie go do zmieniających się warunków.

Ponadto, fundacja rodzinna ma możliwość wynajmowania lub wydzierżawiania posiadanych nieruchomości. W ten sposób może uzyskiwać dochód z posiadanych zasobów, co stanowi ważny element jej działalności. Wynajem nieruchomości lub dzierżawa gruntów może być korzystnym źródłem stabilnych przychodów, które wspierają działalność fundacji.

Fundacja rodzinna może również angażować się w działalność gospodarczą poprzez inwestycje kapitałowe. Może posiadać udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, spółkach akcyjnych oraz innych rodzajach spółek handlowych. Dzięki temu fundacja może uczestniczyć w działalności komercyjnej, nie prowadząc przedsiębiorstwa w tradycyjny sposób. Fundacja może także inwestować w fundusze inwestycyjne, co pozwala na dywersyfikację ryzyka i zarządzanie portfelem inwestycyjnym.

Kolejną możliwością, jaką daje fundacja rodzinna jest obrót papierami wartościowymi, w tym inwestowanie w obligacje i inne papiery wartościowe. Tego typu działalność umożliwia fundacji zarządzanie swoimi środkami finansowymi w sposób bardziej zróżnicowany, odpowiadający jej celom i strategii inwestycyjnej.

Fundacja rodzinna ma również prawo do udzielania pożyczek na rzecz swoich beneficjentów. Może to obejmować udzielanie pożyczek na cele prywatne beneficjentów lub pożyczek na rzecz spółek, w których fundacja posiada udziały. Dzięki temu fundacja może wspierać rozwój swoich beneficjentów lub inwestycji związanych z fundacją. Pozostałe rodzaje działalności możliwe do wykonywania przez fundację rodzinną zostały wskazane w art. 5 ust. 1 ustawy.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej i jej księgowość

Pod względem podatkowym fundacje rodzinne mogą napotkać pewne wyzwania. Z racji na specyficzny charakter działalności fundacji rodzinnych, mogą wystąpić różne obciążenia podatkowe. Rozliczenia podatkowe fundacji rodzinnej obejmują różnorodne formy opodatkowania, w tym m.in. podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) oraz podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT). W praktyce oznacza to, że fundacja musi przestrzegać zasad opodatkowania wynikających z tych przepisów w odniesieniu do różnych transakcji, w tym świadczeń przekazywanych beneficjentom.

Podstawowym podatkiem, który wiąże się z funkcjonowaniem fundacji rodzinnej, jest podatek dochodowy od osób fizycznych. Zasady opodatkowania świadczeń na rzecz beneficjentów fundacji zależą od ich pokrewieństwa z fundatorem. Jeżeli beneficjent należy do tzw. grupy zerowej (w skład której wchodzą m.in. małżonkowie, dzieci, rodzice czy rodzeństwo), otrzymane świadczenia są zwolnione z opodatkowania podatkiem PIT. Oznacza to, że fundacja może przekazywać wsparcie finansowe tym członkom rodziny bez konieczności odprowadzania tego podatku. W przypadku osób spoza grupy zerowej, na przykład dalszych krewnych czy osób niespokrewnionych, obowiązują stawki podatku dochodowego, które wynoszą odpowiednio 10% dla pierwszej grupy podatkowej i 15% dla pozostałych.

Kolejnym ważnym podatkiem jest podatek dochodowy od osób prawnych, który fundacja rodzinna zobowiązana jest odprowadzać od wypłat realizowanych na rzecz beneficjentów. Wypłata świadczeń przez fundację jest obciążona stawką CIT w wysokości 15%. Fundacja, która prowadzi działalność gospodarczą niezwiązaną z celami wskazanymi w ustawie o fundacjach rodzinnych, podlega wyższej stawce CIT, wynoszącej 25%. W takim przypadku fundacja nie korzysta z preferencji podatkowych przewidzianych w art. 17 ustawy, co oznacza, że jej działalność nie może korzystać z ulg ani odliczeń, co zwiększa wysokość obciążeń podatkowych.

Dodatkowo, fundacja rodzinna może podlegać opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości komercyjnych, a także podatkiem od tzw. ukrytych zysków, który wynosi 15% CIT. W tym zakresie istnieje sześć rodzajów ukrytych zysków, które mogą wystąpić w fundacji rodzinnej, takich jak odsetki, prowizje, darowizny lub inne świadczenia na rzecz beneficjentów, fundatora lub podmiotów powiązanych z fundacją. Warto również wskazać na pożyczki udzielane przez fundację rodzinną beneficjentom, które mogą podlegać opodatkowaniu w przypadku niewywiązania się z terminów zwrotu.

Także księgowanie w fundacji rodzinnej jest dość skomplikowanym procesem, który obejmuje pełną rachunkowość, zgodnie z zasadami podwójnej księgowości. Fundacja musi prowadzić księgi rachunkowe, które umożliwiają dokładne rejestrowanie wszystkich przychodów, wydatków oraz aktywów. Dzięki podwójnej księgowości każda transakcja jest zapisywana w dwóch miejscach: po stronie debetowej i kredytowej, co pozwala na monitorowanie bilansu fundacji i jej kondycji finansowej. Ważnym elementem prowadzenia księgowości jest także opracowanie polityki rachunkowości, która dostosowuje zasady rejestracji transakcji do specyfiki działalności fundacji.

Choć fundacja rodzinna może stanowić skuteczną formę ochrony majątku przed roszczeniami zewnętrznymi oraz wewnętrznymi konfliktami rodzinnymi, to jednak wiąże się z nią także szereg wyzwań, które należy starannie zaplanować. Gromadzenie mienia w fundacji wymaga zgodności z przepisami prawa, zarówno w zakresie prowadzenia księgowości, jak i rozliczeń podatkowych.

Podsumowanie

Reasumując, fundacja rodzinna może stanowić wartościowe narzędzie sukcesji majątkowej, które umożliwia zarządzanie majątkiem na rzecz kolejnych pokoleń. Jednakże jej opłacalność zależy w dużej mierze od wielkości majątku, celów rodziny oraz stopnia pokrewieństwa pomiędzy jej członkami. Warto skonsultować się z doradcą podatkowym przed podjęciem decyzji o jej założeniu, aby upewnić się, że korzyści podatkowe z fundacji będą wystarczające w porównaniu do jej kosztów administracyjnych i obciążeń podatkowych.

Chcesz omówić swoją sytuację z doradcą podatkowym? Wypełnij formularz poniżej – oddzwonimy do Ciebie.