Czy i kiedy warto zgłosić się do PIT kasowego w roku 2026?
09/02/2026
Rok 2026 przynosi istotne zmiany w obszarze rozliczeń podatkowych przedsiębiorców, zarówno na gruncie podatku VAT, jak i podatków dochodowych. Szczególną uwagę zwraca zbieżność trzech zjawisk: dalszego funkcjonowania kasowego PIT, rozliczeń VAT metodą kasową lub kwartalną oraz wprowadzenia powszechnego obowiązku prowadzenia ksiąg podatkowych wyłącznie w formie elektronicznej. W praktyce rodzi to pytania, czy wybór określonego sposobu rozliczania VAT – zwłaszcza VAT kasowy – albo decyzja o rozliczaniu VAT za okresy kwartalne może wpływać na zakres, moment lub sposób realizacji obowiązków związanych z elektroniczną ewidencją przychodów i kosztów w podatku dochodowym.
Kasowy PIT 2026 – punkt wyjścia do dalszych rozważań
Kasowy PIT obowiązuje od stycznia 2025 r., a w 2026 r. rozwiązanie to zostało istotnie rozszerzone. W efekcie pit kasowy 2026 nie jest już konstrukcją zarezerwowaną wyłącznie dla najmniejszych podmiotów, lecz realną alternatywą dla szerokiego grona przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczej prowadzonej samodzielnie. Kluczową cechą kasowego PIT jest odejście od klasycznego memoriałowego ustalania przychodów i kosztów na rzecz metody, w której datę powstania przychodu uważa się za dzień uregulowania należności, a nie dzień wykonania usługi czy dzień wystawienia faktury.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca obowiązany rozpoznać przychód dopiero wtedy, gdy faktycznie otrzyma zapłatę – w całości albo jako częściowe uregulowanie należności. Mechanizm ten dotyczy wyłącznie przychodów z działalności gospodarczej, udokumentowanych fakturami, i nie obejmuje m.in. odpłatnego zbycia środków trwałych ani sprzedaży wartości niematerialnych i prawnych ujętych w ewidencji.
Kto może skorzystać z kasowego PIT w 2026 roku
Z kasowego PIT mogą skorzystać podatnicy PIT prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą albo działalność w przypadku przedsiębiorstwa osoby fizycznej, pod warunkiem że:
prowadzą samodzielne prowadzenie działalności,
rozliczają podatek dochodowy według skali podatkowej, podatkiem liniowym albo na podstawie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych,
ich przychody w bezpośrednio poprzedzającym rok podatkowy albo w rok podatkowy nie przekroczyły ustawowego limitu,
nie prowadzi ksiąg rachunkowych,
złożyli piśmie oświadczenie o wyborze metody kasowej rozliczania właściwemu organowi.
Co istotne, rozpoczęcie działalności gospodarczej nastąpiło w danym roku podatkowym również nie wyklucza zastosowania tej metody. W takim przypadku oświadczenie o wyborze metody należy złożyć do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu rozpoczęcia działalności gospodarczej.
Wyłączenia i ograniczenia metody kasowej PIT
Ustawodawca wprowadził liczne wyłączenia, które ograniczają zakres stosowania metody kasowej PIT. Nie obejmuje ona m.in.:
transakcji z podmiotami powiązanymi,
przychodów osiąganych z kontrahentami mającymi siedzibę w krajach stosujących szkodliwą konkurencję podatkową,
przychodów ze sprzedaży środków trwałych oraz trwałych oraz wartości niematerialnych,
przychodów z likwidacji majątku w ramach likwidacji działalności gospodarczej.
Dodatkowo metoda kasowa nie ma zastosowania w przypadku prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej albo spółki jawnej, jak również w odniesieniu do wspólników tych spółek. W konsekwencji kasowy PIT pozostaje rozwiązaniem ściśle dedykowanym osobom fizycznym prowadzącym działalności gospodarczej prowadzonej samodzielnie.
Metoda kasowa PIT a ustalanie kosztów
Istotnym elementem kasowego PIT jest również uwzględnianie kosztów uzyskania przychodów. W przeciwieństwie do przychodów, koszty – co do zasady – są rozpoznawane w dacie ich poniesienia, zgodnie z ogólnymi zasadami ustawy o dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to, że memoriałowe rozliczanie umożliwia podatnikom wcześniejsze ujęcie kosztów, nawet gdy przychód zostanie rozpoznany później, w następnych okresach sprawozdawczych.
VAT kasowy i kwartalne rozliczenie VAT – znaczenie systemowe
Na gruncie podatku VAT przedsiębiorcy mogą stosować metodę kasowej rozliczania VAT albo wybrać rozliczenia za okresy kwartalne. Choć konstrukcyjnie są to instytucje odrębne od kasowego PIT, w praktyce ich wybór może mieć pośrednie znaczenie dla obowiązków ewidencyjnych.
VAT kasowy, podobnie jak kasowy PIT, wiąże moment rozliczenia podatku z datą uregulowania należności, a nie z datą wystawienia faktury czy wykonania usługi. Dla podatników VAT oznacza to obowiązek szczegółowego monitorowania płatności, w tym zaliczek otrzymanych na poczet dostaw towarów lub usług. Te same dane – dotyczące dacie uregulowania należności – stają się kluczowe także na gruncie PIT kasowego.
Elektroniczne księgi podatkowe od 2026 r.
Od 2026 r. podatnicy PIT prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów albo ewidencję przychodów będą zobowiązani do prowadzenia ich wyłącznie w postaci elektronicznej oraz do przekazywania danych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Obowiązek ten obejmuje również ewidencji środków trwałych, w tym środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, a także danych o przychodach i kosztach.
W tym kontekście znaczenie ma to, czy podatnik rozlicza VAT miesięcznie, czy kwartalnie. Podatnicy rozliczający VAT miesięcznie są szybciej obejmowani obowiązkami raportowymi w zakresie struktur JPK, co w praktyce wymusza wcześniejsze dostosowanie systemów księgowych.
Czy VAT kasowy lub kwartalny wpływa na obowiązek elektronicznych ksiąg
Należy podkreślić, że sam wybór VAT kasowego albo kwartalnego rozliczenia VAT nie decyduje o tym, czy podatnik musi prowadzić księgi w formie elektronicznej – obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisów o podatku dochodowym. Może jednak wpływać na moment objęcia podatnika obowiązkiem raportowania danych oraz na zakres informacji, jakie muszą być ujmowane w ewidencjach.
W przypadku kasowego PIT szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe ustalanie dnia uregulowania należności. Uregulowanie należności rozumie się nie tylko jako zapłatę gotówkową czy przelew, ale również kompensatę czy potrącenie. Każde takie zdarzenie musi być odpowiednio ujęte w elektronicznych księgach, wraz z powiązaniem z konkretną fakturą i datą wystawienia faktury.
Sprzedaż środków trwałych a ewidencje elektroniczne
Choć sprzedaży środków trwałych nie obejmuje metoda kasowa PIT, zdarzenia te nadal muszą być prawidłowo wykazane w ewidencjach elektronicznych. Dotyczy to również wartości niematerialnych i prawnych, które były prawnych ujętych w ewidencji. Dane te pozostają istotne zarówno dla celów podatkowych, jak i kontrolnych.
Podsumowanie
Podsumowując, wprowadzenie powszechnego obowiązku prowadzenia ksiąg podatkowych wyłącznie w postaci elektronicznej od 2026 r. istotnie zmienia kontekst oceny opłacalności wyboru metody kasowej PIT. W tym ujęciu decyzja o zgłoszeniu kasowego PIT przestaje być wyłącznie narzędziem zarządzania płynnością finansową, a staje się również elementem racjonalizacji obowiązków ewidencyjnych w warunkach pełnej cyfryzacji rozliczeń podatkowych.
W 2026 r. podatnicy prowadzący działalność gospodarczą prowadzonej samodzielnie, którzy nie prowadzą ksiąg rachunkowych, będą zobowiązani do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów albo ewidencji przychodów wyłącznie w formie elektronicznej, z jednoczesnym obowiązkiem raportowania danych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. W tym modelu sposób ustalania przychodów nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ struktury elektroniczne wymagają jednoznacznego przypisania przychodu do konkretnego zdarzenia gospodarczego oraz konkretnej daty.
W przypadku metody kasowej PIT momentem kluczowym nie jest dzień wystawienia faktury ani dzień wykonania usługi, lecz dzień uregulowania należności. Z perspektywy elektronicznych ksiąg podatkowych oznacza to, że przychód ujmowany jest dopiero w dacie faktycznego wpływu środków pieniężnych albo w dacie innej formy spełnienia świadczenia, np. kompensaty. W systemach księgowych opartych na strukturach JPK upraszcza to przyporządkowanie przychodów do rzeczywistych przepływów finansowych, co w wielu przypadkach zmniejsza ryzyko rozbieżności pomiędzy ewidencją podatkową a faktycznym stanem rozliczeń z kontrahentami.
Skontaktuj się z nami
Doradca biznesowy skontaktuje się z Tobą
i wspólnie ustalimy czy i jak możemy Ci pomóc?
Pracujemy od poniedziałku do piątku
w godzinach od 9:00 do 17:00
Wypełnij formularz
Więcej z naszego bloga
