Opodatkowanie fundacji rodzinnych – od założenia do prowadzenia działalności
28/08/2025
Fundacja rodzinna jest stosunkowo nowym instrumentem w polskim systemie prawnym i podatkowym, który ma osobowość prawną i ma służyć przede wszystkim ułatwieniu sukcesji przedsiębiorstw. Wejście w polskim porządku prawnym w życie ustawy o fundacji rodzinnej od 2023 roku stanowiło odpowiedź na potrzeby właścicieli firm rodzinnych, którzy poszukiwali stabilnych i elastycznych form ochrony majątku (innej aniżeli spółkę prawa handlowego, ale o podobnym charakterze). Istotne da członków rodziny okazały się także kwestie dotyczące poszczególnych organów fundacji rodzinnej (rady nadzorczej, zgromadzenie beneficjentów itd).
Konstrukcja ta, choć zbliżona do rozwiązań znanych w innych państwach europejskich, została osadzona w polskich realiach prawnych, w tym także w systemie podatkowym, który reguluje zarówno kwestie związane z jej założeniem, jak i prowadzeniem działalności. Kwestie te znajdziemy w ramach ustaw podatkowych oraz ważne są przepisy ustawy o fundacji rodzinnej.
Założenie fundacji rodzinnej a kwestie podatkowe. Forma aktywnego prowadzenia biznesu przy ustanowieniu fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna stanowi osobę prawną utworzoną w akcie założycielskim przez fundatora w celu gromadzenia majątku oraz zarządzania nim w interesie beneficjentów, a także spełniania świadczeń na ich rzecz.
Jednym z kluczowych aspektów funkcjonowania fundacji rodzinnej są jej rozliczenia podatkowe i prawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych, ponieważ to one determinują transparentność działań, bezpieczeństwo prawne i finansowe oraz właściwe rozliczenia z fiskusem.
Utworzenie fundacji rodzinnej wymaga statutu w formie aktu notarialnego oraz wpisu do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Sam moment ustanowienia fundacji i wniesienia do niej majątku nie powoduje powstania zobowiązań podatkowych. Kluczowy jest sam wpis fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych. Konieczne jest złożenie wniosku. Należy tam wskazać nazwę fundacji rodzinnej, fundusz założycielski, jej organy (kwestie rady nadzorczej, zgromadzenie beneficjentów), zasady zmiany statutu i inne elementy.
Wniesienie wkładów przy ustanowieniu fundacji rodzinnej i dokonaniu wpisu do rejestru fundacji rodzinnych
Wniesienie wkładów przez fundatora jest neutralne podatkowo, co oznacza, że nie występuje ani obowiązek podatku dochodowego, ani podatku od czynności cywilnoprawnych.
Neutralność ta ma istotne znaczenie, ponieważ pozwala na przeniesienie majątku – w tym przedsiębiorstwa, nieruchomości czy udziałów – do fundacji bez dodatkowych obciążeń fiskalnych na etapie jej tworzenia.
Rozliczenia podatkowe w fundacji rodzinnej. Przeznaczenie mienia fundacji rodzinnej
Opodatkowanie fundacji rodzinnej jest zagadnieniem złożonym, ponieważ instytucja ta funkcjonuje w oparciu o kilka różnych mechanizmów podatkowych. Jak zostało już wspomniane w wielu analizach, fundacja rodzinna może być równocześnie objęta nawet pięcioma różnymi formami opodatkowania. Jest ona często bowiem formą aktywnego prowadzenia biznesu.
Mamy tu do czynienia przede wszystkim z podatkiem CIT, który dotyczy samej fundacji, z podatkiem PIT pobieranym od świadczeń przekazywanych beneficjentom, a w określonych sytuacjach także z podatkiem VAT, podatkiem od czynności cywilnoprawnych oraz podatkiem od nieruchomości. Wszystkie te elementy należy uwzględnić przy tworzeniu planu kont, aby móc skutecznie kontrolować rozliczenia podatkowe i uniknąć błędów księgowych.
Mechanizm opodatkowania fundacji rodzinnej opiera się na zasadzie neutralności podatkowej przy jej tworzeniu oraz odroczenia podatku do momentu wypłaty beneficjentom.
Wypłata i składniki majątku. Szczegółowy cel fundacji rodzinnej i świadczenia na rzecz beneficjenta
Kluczowe znaczenie ma tutaj sposób opodatkowania świadczeń wypłacanych beneficjentom, który zależy od ich stopnia pokrewieństwa z fundatorem. Jeśli beneficjent należy do grupy zerowej, a więc jest małżonkiem, dzieckiem, wnukiem, rodzicem, dziadkiem, pasierbem, rodzeństwem, ojczymem lub macochą, świadczenia na jego rzecz są zwolnione z podatku PIT.
W takim przypadku podatek płaci wyłącznie fundacja rodzinna w ramach podatku dochodowego od osób prawnych według stawki 15%. W praktyce oznacza to, że gdy fundacja wypłaci świadczenie pieniężne w wysokości 1.000.000 zł, to do urzędu skarbowego odprowadzi podatek CIT w wysokości 150.000 zł.
Która grupa podatkowa? Zabezpieczenie utraty dochodów?
Inaczej sytuacja wygląda, gdy beneficjentem jest osoba zaliczona do pierwszej grupy podatkowej, czyli np. zięć, synowa czy teściowie. Wówczas świadczenie, oprócz 15% CIT płaconego przez fundację, obciążone zostaje dodatkowo 10% PIT po stronie beneficjenta. Jeszcze wyższe opodatkowanie dotyczy dalszych krewnych i osób niespokrewnionych – w takim przypadku podatek PIT wynosi 15%.
Dla przykładu, jeśli osoba obca otrzyma od fundacji rodzinnej 10.000 zł w ramach świadczenia, fundacja zapłaci z tego tytułu 1.500 zł podatku CIT, a beneficjent dodatkowo 1.500 zł podatku PIT. Co istotne, PIT od świadczeń z fundacji rodzinnej ma charakter ryczałtowy i nie łączy się z innymi dochodami beneficjenta, nie przysługują mu też koszty uzyskania przychodu.
Fundacja jako osoba prawna jest podatnikiem CIT, lecz zwolnionym w zakresie gromadzenia i zarządzania majątkiem. Podatek w wysokości 15% pojawia się dopiero w chwili wypłaty świadczeń dla beneficjentów, natomiast ich rozliczenie zależy od stopnia pokrewieństwa z fundatorem.
Najbliższa rodzina korzysta z preferencji podatkowych, gdyż świadczenia na jej rzecz nie są obciążone PIT, natomiast w przypadku dalszych krewnych lub osób niespokrewnionych obowiązuje dodatkowy podatek PIT w wysokości 10% lub 15%, co podnosi całkowite obciążenie podatkowe do 25–30%.
Fundacja rodzinna – księgowanie i rachunkowość. Założenie fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna podlega obowiązkowi prowadzenia pełnej rachunkowości, a więc stosuje zasady podwójnego zapisu, które zapewniają precyzyjne i kompletne ujęcie wszystkich zdarzeń gospodarczych. Istotne są także postanowienia w akcie założycielskim fundacji rodzinnej.
Podobnie jak inne jednostki objęte ustawą o rachunkowości, fundacja rodzinna zobowiązana jest do prowadzenia ksiąg rachunkowych, stosowania przyjętej polityki rachunkowości, przeprowadzania inwentaryzacji oraz sporządzania sprawozdań finansowych.
W zakresie obowiązków sprawozdawczych mieszczą się przede wszystkim bilans, rachunek zysków i strat oraz informacje dodatkowe, które mają zagwarantować pełen obraz sytuacji majątkowej i finansowej fundacji.
Konta w fundacji rodzinnej
W praktyce niezwykle istotne jest prawidłowe rozdzielanie funduszy i wyodrębnianie kont księgowych związanych z działalnością statutową oraz gospodarczą fundacji.
Prowadzenie osobnych kont pozwala na bieżącą kontrolę nad płynnością finansową i umożliwia jasne rozróżnienie środków przeznaczonych na realizację celów fundacji od tych, które służą działalności gospodarczej dozwolonej przez przepisy.
Często w związku z rozwiązaniem FR pojawiają się także dodatkowe kwestie dotyczące wzajemnych rozliczeń, a także FR jest obowiązana złożyć odpowiednie sprawozdania.
Polityka rachunkowości w fundacji rodzinnej – co w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej?
Rozpoczęcie działalności księgowej w fundacji rodzinnej wymaga przygotowania polityki rachunkowości, która powinna uwzględniać zarówno specyficzne cele statutowe, jak i obowiązujące przepisy prawa. Polityka ta określa stosowane zasady, metody wyceny i prowadzenia ewidencji, a także sposób sporządzania sprawozdań finansowych.
Przy jej opracowywaniu należy pamiętać, że choć ustawodawca nie przewidział odrębnych przepisów dedykowanych rachunkowości fundacji rodzinnych, to jednak instytucja ta funkcjonuje w reżimie ogólnych regulacji ustawy o rachunkowości.
Opodatkowanie działalności gospodarczej fundacji rodzinnej
Jeśli fundacja ogranicza się do działań takich jak zbywanie mienia, które nie zostało nabyte w celu sprzedaży, wynajem i dzierżawa mienia, lokowanie środków w papiery wartościowe, udzielanie pożyczek podmiotom powiązanym, inwestowanie w spółki handlowe czy fundusze inwestycyjne, wówczas przychody te są zwolnione z opodatkowania CIT.
Dochody mogą być gromadzone i reinwestowane bez podatku, a obowiązek podatkowy pojawia się dopiero na etapie wypłaty świadczeń beneficjentom.
Jeśli jednak fundacja podejmie działalność gospodarczą wykraczającą poza wskazany katalog, np. rozpocznie działalność handlową, produkcyjną czy usługową w szerokim znaczeniu, wówczas zostanie opodatkowana stawką CIT w wysokości 25%.
Podatek od ukrytych zysków i powiązanych transakcji
Kolejną formą opodatkowania w przypadku fundacji rodzinnej jest 15% podatek od tzw. ukrytych zysków, czyli określonych czynności faktycznych i czynności prawnych.
Pojęcie to obejmuje różnego rodzaju świadczenia na rzecz fundatora, beneficjentów czy podmiotów powiązanych, które w praktyce stanowią ukrytą dystrybucję zysku, np. nadmierne wynagrodzenia, nieuzasadnione pożyczki czy korzystanie z mienia fundacji na preferencyjnych warunkach.
Mechanizm ten jest już znany z ryczałtu od dochodów spółek i został przeniesiony na grunt fundacji rodzinnych. Ma on przeciwdziałać sytuacjom, w których fundacja służyłaby do niejawnego transferu majątku bez należytego opodatkowania.
Dodatkowym rozwiązaniem jest 19% stawka podatku dotycząca sytuacji, gdy fundacja wynajmuje, wydzierżawia lub odpłatnie udostępnia swoje mienie fundatorowi, beneficjentom lub podmiotom z nimi powiązanym.
Podatek od nieruchomości komercyjnych w obrocie prawnym
Fundacja rodzinna istotna dla członków rodziny, podobnie jak inne podmioty posiadające określone aktywa, podlega także podatkowi od przychodów z budynków, czyli tzw. podatkowi minimalnemu od nieruchomości komercyjnych. Ma on zastosowanie, gdy wartość początkowa wynajmowanych budynków przekracza 10 milionów złotych.
Stawka podatku wynosi 0,035% miesięcznie od wartości początkowej budynków, czyli w skali roku 0,42% od wartości przekraczającej próg 10 mln zł. Jest to dodatkowe obciążenie, które fundacje rodzinne muszą uwzględniać w swojej polityce podatkowej i planowaniu finansowym.
Specyfika prowadzenia księgowości w fundacjach rodzinnych. Co z rozwiązaniem fundacji rodzinnej? Założenie fundacji rodzinnej
Wybór podmiotu zajmującego się obsługą księgową fundacji rodzinnej często wykracza poza standardowe usługi biura rachunkowego. Wiele zależy od samego majątku fundacji rodzinnej.
Z uwagi na rodzinny charakter fundacji oraz skomplikowane relacje między fundatorem, beneficjentami i członkami organów, niezbędna jest także znajomość realiów branży, w której działa fundacja, oraz zrozumienie specyficznych powiązań osobowych i finansowych.
Ponadto, fundacje rodzinne często angażują się w różnorodne przedsięwzięcia gospodarcze, co może wymagać prowadzenia specjalistycznych ewidencji, przygotowywania raportów, a niekiedy również okresowych audytów.
Pięć podstawowych form opodatkowania fundacji rodzinnej. Czas trwania fundacji rodzinnej objętej podmiotowym zwolnieniem?
Podsumowując, fundacja rodzinna w Polsce podlega równocześnie pięciu głównym formom opodatkowania, zależnym także od majątku fundacji rodzinnej.
Pierwszą jest 15% CIT od wypłat benefitów na rzecz beneficjenta, drugą 25% CIT od dochodów z działalności gospodarczej wykraczającej poza katalog ustawowy, trzecią 15% podatek od ukrytych zysków, czwartą 19% podatek od odpłatnego udostępniania mienia fundacji fundatorowi, beneficjentom lub innym, piątą natomiast podatek od nieruchomości komercyjnych.
Wsparcie doradcy podatkowego. Podatek od mienia przekazanego?
Dlatego przy zakładaniu i prowadzeniu fundacji rodzinnej niezbędne jest wsparcie doradcy podatkowego, który zadba o zgodność działań z prawem i optymalizację obciążeń fiskalnych. Istotne jest także to, co wpiszemy w samym akcie założycielskim fundacji.
Chcesz omówić swoją sytuację z doradcą podatkowym? Wypełnij formularz poniżej – oddzwonimy do Ciebie.
Zostaw kontakt do siebie
Doradca biznesowy skontaktuje się z Tobą
i wspólnie ustalimy czy i jak możemy Ci pomóc?
Pracujemy od poniedziałku do piątku
w godzinach od 8:00 do 17:00
Więcej z naszego bloga
